Amasya

Orta Karadeniz Bölgesi Yeşilırmak Vadisinde, antik İpek yolu güzergahı üzerinde bulunan Amasya ülke toplam alanın % 0,7’si üzerinde yer almaktadır. Doğusunda Tokat, batısında Çorum, kuzeyinde Samsun, güneyinde Yozgat ve Tokat illeri ile çevrilidir

                Zengin doğal güzellikleri yanında Ferhat ile Şirin, Lokman  Hekim, Mihri Hatun, Strabon, Yıldırım Beyazıt, II.Murat, Ak  Şemsettin, Sabuncuzade Şerafettin, Hattat Şeyh Hamdullah, Fatih  Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim gibi sayısız ünlülerin yaşadığı  Osmanlı Sultanlarından Çoğunun şehzadelik geçirdiği, Ulusal  Kurtuluş  Savaşında milli iradenin oluştuğu ve ‘’ Milletin İstiklalini  yine milletin  azim ve kararı kurtaracaktır.’’ Sözüyle tarihe geçen ilk  yazılı belge  niteliğindeki Amasya Tamimi’nin Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşları  tarafından imzalanarak yeniden yapılanma kararlarının alındığı bir yerleşim merkezidir.

                Yapılan araştırmalar sonucunda M.Ö. 5500 yıllarına dayanan 7500 yıllık bir kültür birikimine sahip olan Amasya, Anadolu’muzun ikinci bir Kapadokya’sı özelliği taşımaktadır. Kalkolitik Çağ, Tunç Çağı, Hitit, Frig, Hellenistik, Roma Bizans, Selçuklu ve Osmanlı kültürlerini görmüş olan Amasya açık müze-kent görünümündedir. Çeşitli uygarlıkların derin izleri bulunan Amasya Pontus’lara yıllarca başkentlik yapmıştır. Kralların ölümünden sonra kayalara oyulmak suretiyle yaptıkları Kral Kaya Mezarları bu gün için Amasya’nın devasa abideleri arasında yer almaktadır. Zamanla Pontus’lulardan Roma hakimiyetine geçen Amasya daha sonra Bizans egemenliği altına girdi. 700 yıl gibi uzun bir süre Bizans topraklarında kalan il 1075 yılında Türk hakimiyetine geçti. Danişmendliler, Selçuklular, İlhanlılar, Ertana Beyliği ve sonunda 1387 yılında Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı topraklarına dahil edildi.  

                1402 yılında Osmanlı birliğinin bozulmasına neden olanTimur’un AnkarazaferindensonraOsmanlı’daki kargaşa ( Fetret ) şehzadeler arasında mücadeleye dönüştü. Amasya Valisi Şehzade Çelebi Mehmet duruma hakim oldu ve yeniden Osmanlı’nın birliğini sağladı. Böylece Amasya Fetret Devri sonrası Osmanlı’nın birliğini sağlamasına ev sahipliği yaptığı gibi Yüce Milletimizin yok olmaktan kurtulduğu Kurtuluş Savaşının meşalesinin yakıldığı yer olarakta tarihteki yerini almış ve bir kez daha tarihtekerrür etmiştir.

                Amasya Osmanlı’ya sadrazam, bilim adamı ve değerli devlet adamları yitirmiş ve bir kültür merkezi halini alarak zaman zaman Alimler Şehri, Anadolu’nun Oxford’u Ulemalar Şehri ve en çok kullanılan ŞEHZADELER ŞEHRİ olarak ün yapmıştır.

                19 Mayıs 1919 da Samsun’dan başlayan Amasya Tamimi, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongreleri ile devam eden ve nihayet Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda ilk önemli adımın atıldığı yer yine Amasya olmuştur.

                Amasya’nın en önemli akarsuyu Yeşilırmak’tır. Sivas’ın Köse Dağı’ndan doğarak il arazisine güneyden ( Kayabaşı Mevkiinden ) girerek 256 km. uzunluğundaki Çekerek Çayı ( Yozgat ) ile birleşir. Amasya’nın bir ucundan diğer ucuna geçerek Ladik Gölü’nden gelen Tersakan Çay’ını alarak  Çarşamba’dan ( Samsun ) Karadeniz’e dökülür. Amasya’nın genel görünümünü dağlar ve bu dağları derin bir şekilde yaran vadiler oluşturur. Yüzölçümü 5520 km2  dir. Ortalama rakımı 592 m. dir. Akdağ 2062 m. ile en yüksek dağıdır. Karadeniz ve kara iklimi arasında bir geçiş iklimi hüküm sürer.


BAŞLICA TARİHİ ESERLERİ

Amasya Kalesi ( Tunç, Hitit, Hellennistik, Roma, Bizans, Osmanlı )  

Aynalı Mağara ( Hellenistik, Bizans )

Kralkaya Mezarları ( Hellennistik )

Ferhat Su Kanalı (Hellennistik, Roma )

Burmalı Minare Camii ( Selçuklu )

Gökmedrese Camii (Selçuklu )

Ezine Han ( Selçuklu )

Bimarhane ( İlhanlı )

Yıldırım Beyazıd Camii ( Osmanlı )

Sultan II.Beyazıd Külliyesi ( Osmanlı )

Hazeranlar Konağı ( Osmanlı ) sayılabilir.

                Amasya Kalesi, Kızlar Sarayı, Çakallar, Pirler Parkı, Çamlık Piknik Alanı halkın vazgeçemediği eşsiz doğa güzelliklerinin seyredilebileceği önemli mesire yerleridir.

                Birbirinden güzel doğa manzaralı tarihle içiçe geçmiş her bir köşesi ayrı önem arz eden 7 tane ilçesi bulunmaktadır. Göynücek Gümüşhacıköy, Hamamözü, Merzifan, Suluova ayrı ayrı gezilip görülmesi gereken ilçelerdir.

                Amasya’da halkın büyük bir kesimi çiftçilikle uğraşmaktadır. 552000 hektar toplam araziye sahip olan il 252750 hektarını tarım arazisi şeklinde kullanmaktadır. Arazi sınıflandırmalarına bakacak olursak I. Sınıf ( % 18 ), II. Sınıf  ( %21 ), III. Sınıf ( % 14 ), IV. Sınıf  ( % 25 ) ve geriye kalanında V. VI ve VII. Sınıf arazileri oluşturmaktadır. Tarım arazisi içinde 199000 hektarıyla tarla tarımı yapılmakta olup geriye kalan miktarla sebze ve bağ-bahçetarımı yapılmaktadır.

                Son yıllarda özellikle sulanır arazilerde bağ-bahçe ve sebze tarımıyla uğraşanların sayısı artış göstermektedir. Özellikle Amasya elması bölgede ve tüm yurtta bilinen meşhur bir tarım ürünü olarak yetiştirilmektedir. Ayrıca kiraz, şeftali, domates, hıyar, buğday, arpa, mısır, nohut, ayçiçeği, k.soğan ve şeker pancarı Amasya çiftçilerinin en fazla ürettikleri ürünlerin başında gelmektedir.