Coğrafya

Hastalıklar

Zararlılar

Besin Maddeleri	Virusler	Böcek ve Sinekler
İklim	Bakteriler	Kuşlar
Toprak	Diğer Hastalıklar	Diğer Zararlılar

Yaprak Kıvırcıklığı :

Belirtileri ve Zararları

Genç yaprakların damarlarında renk açılır ve yaprak sapı kısa ve kalın kalır. Yapraklar içe doğru kıvrılır, yapraklarda ve kökte büyüme durur. Dış yapraklar hızlı bir şekilde kurur. Sürekli yaprak yineleme nedeniyle pancarın baş kısmı konik şekil alır. Eğer hastalık erken bulaşırsa yeni çıkan fideler de zarar görür ve bu durumda verim kaybı daha büyük olur.

Tanımı ve Biyolojisi

Virüs, pancar pünesi piesma guadratun tarafından taşınır. Türkiyede pancar yaprak pünesi ( piesma maculata ) tarafından taşındığı tesbit edilmiştir. Kışı, önceki yıl pancar üretim alanlarında, çalılık altlarında ve kavak ağaçları üzerinde geçiren pancar pünesi, ilk baharda pancar tarlalarına uçarak hastalığı bulaştırır. Mayıs ayından itibaren her bir dişi pines yaprakların alt yüzeyine yaklaşık 150 yumurta bırakır. Larvalar 5 gömlek değiştirir. Pünes kısa mesafelere uçabildiğinden hastalığın yayılması da sınırlıdır. A.B.D.’ de piesma cinerea tarafından yayılan Savoy hastalığına benzer belirtiler gösterir.

Ekonomik Önemi ve Coğrafi Dağılımı

Hastalık, Almanya ve Polonya’ da ciddi zararlara neden olabilecek ölçülerde görülmektedir. Hastalığın taşıyıcısı Kuzey Avrupa ülkelerinde bulunmasına rağmen hastalık bu ülkelerde ortaya çıkmamaktadır.

Diğer Virüs Hastalıkları :

Savoy Yaprak Kıvrılması

Amerika’dan yaygındır ve yaprak kıvırcıklığına benzer. Bitkinin gelişmesi yavaşlar. Yapraklar küçük kalır ve kenarları kıvrılır. Virüsün konukçusu horoz ibiği ( Amarantbus) bitkisidir ve bu bitkilerden Piesma cinerea tarafından taşınır.
Pancar Rozet virüsü
Amerika’da nadiren ve sadece birkaç bitkide görülür. Bitkinin göbek yaprakları küçük kalır ve rozet oluşturur.
Sarı Ağ
Bitkilerin genç yapraklarının damarları sararır. Virüs yeşil şeftali biti (Myzuspersicae) ile taşınır.

Sarı Leke

Virüs sadece kökten bulaşır ve sonunda yapraklarda parlak sarı lekeler oluşur. Virüs, vektörnematodlarla ( Tricbodorus), bulaşık kumsal topraklarda etkili olur.

Halkalı Leke

Halkalı leke hastalığında yapraklarda silik alacalı beneklenme açık yeşil halkalar görülür. Virüs nematodlarla (Longidorus) taşınır. Virüsün bir çok konukçu bitkisi vardır ve aynı zamanda tohum ile de taşınabilir.

Düşük Şeker Sendromu :

Belirtileri ve Zararı

İlk belirtiler, eylül ayında tarlada bitkilerde sararma şeklinde ortaya çıkar ve yaprak damarları arasında laminada açık sarı renk görülür. Genellikle dıştaki yaşlı yapraklar toprağın üzerine serilir. Bitki küçük ve dikine gelişen yeni yapraklar sürer ve bu yeni yapraklarda sararma görülür.Geç dönemlerde bu yeni yapraklar kurur ve tamamen ölür. Kök normal şeklini muhafaza eder fakat enine ve boyuna kesildiğin iletim demetlerinde karama görülür. Dokular saydam bir yapıdadır. Hastalık nedeniyle şeker oranı %2-4 oranında düşer.

Tanımı ve Biyolojisi

Hastalığın belirtileri Güney Amerika’da çok yaygın olan sarı solgunluk ( Beet Yellow Wilt) hastalığın belirtilerine çok benzer. Hastalık etmeni henüz tam olarak belirlenmemiştir. Büyük olasılıkla Phytoplasma olabilir. Hastalık nedeni olan büyük organizma şeker pancarına bir sikad tarafından taşınmaktadır. Bulaşık tarlalar her sene aynı belirtileri göstermeyebilir.
Ekonomik Önemi ve Coğrafi Dağlımı
Bu hastalık ilk defa 1991 yılında Fransa’da görülmüştür. O zamandan beri, Bourgogne bölgesinde yüzlerce hektar alanda görülmektedir. Hastalık nedeniyle önemli ekonomik kayıtlar söz konusudur.

Kıvırcık Baş ( Curly top ) :

Belirtileri ve Zararı

Belirtiler, enfeksiyondan birkaç gün sonra görülür ve orta yaprakların damarları saydamlaşır. Göbek yaprakları buruşur ve içe doğru kıvrılır. Sonradan gelişen yaprakların da görüntüsü aynıdır. Yaprakların alt yüzeylerindeki damarlar düzensiz bir şekilde kabarıktır. Yapraklar küçük kalır ve enfeksiyon genç dönemde ortaya çıkarsa bitkiler çoğunlukla ölür. Eğer kök enine kesilirse iletim dokusunun karardığı görülür. Zarar çok ciddi boyutlarda ortaya çıkarsa bitki tamamen ölür.

Tanımı ve Biyolojisi

Hastalığa neden olan virüs, domates, fasulye ve baklagiller gibi diğer bitkilere de zarar verir. Virüs önce iletim demetlerinde ortaya çıkar ve sonra hızlı bir şekilde çoğalarak bitkinin tamamın yayılır. Virüs nedeniyle iletim demetleri siyahlaşır ve anormal hücre yapılanmaları yüzünden damarlarda kabarıklıklar oluşur. Bitkinin diğer dokuları etkilenmez. Virüs sikad’larda (Circulifer tenellus) çok çabuk bir şekilde yayılır. İyi olmayan bir üretim döneminde bir çok bitkide görülebilir. Türkiye’de bu hastalığı taşıyan sikad türü Circulifer opacipennis olarak saptanmıştır.

Ekonomik Önemi ve Coğrafi Dağılımı 

Şeker pancarı kıvırcık baş virüsü Amerika’nın batı bölgelerinde yaygındır ve yüzyılın başlarında önemli zararlar vermiştir. Taşıyıcı sikad’a karşı önlemler alınması özellikle de hastalığa karşı töleranslı çeşitlerin ekimi, hastalığın ekonomik önemi azaltmışsa da hastalık bugün bu bölgelerde görülebilmekte ve bazı yıllar ciddi zararlara neden olmaktadır. Curly top hastalığı, Türkiye, İran, Kuzey Afrika ve Avrupa’nın bazı bölgeleri gibi yarı – kurak iklimi olan yerlerde de görülmektedir.

Mozaik Virüsü :

Belirtileri ve Zararları

Bu virüs hastalığı, ilk olarak yaprak damarlarının renginin açılması ve orta yapraklarda küçük renkli benekler oluşumu ile kendini gösterir ve daha sonraları soluk yeşil lekeler tüm yapraklara yayılır. Bu lekeler sanki bir mozaik görüntüsü verir ve bu yüzden hastalık bu isimle anılır. Hastalık nedeni ile karşılaşılan verim kayıpları, sarılık virüslerinin neden olduğu kayıplar kadar büyük değildir ve nadiren %10’dan fazla olur. Tohumluk şeker pancarı bitkilerinde verim kayıpları daha fazladır fakat yine de çok  yaygın değildir.

Tanımı ve Biyolojisi

Mozaik virüsü, ıspanak ve Cbenopodiaceae familyasından diğer bitkilerde etkili olur. Bu virüs bir çok yaprak biti türü ile taşınabilir fakat en çok yeşil şeftali biti (Myzus persicae) ile taşınır. Virüs yaprak bitinin vücudunda en fazla birkaç saat gibi kısa bir süre için kalır. Bu yüzden virüsün yayılması kısa mesafelerde olur. Virüsün bulaşması mekanik olarak, tarlada tohuma kalkmış bitkileri kesen özel aletleri çok alçaktan çalışması ve yaprakların uçlarını kesmesi ile de olabilir.

Ekonomik Önemi ve Coğrafi Dağılımı 

Bu hastalık, sarılık virüsünün verdiğinden daha az zarar verir, fakat özellikle tohumluk şeker pancarı söz konusu olduğunda kayıp daha fazla olabilir. Dünyada tüm şeker pancarı ekimi yapılan bölgelerde görülebilir. Sarılık virüsü ve mozaik virüsü aynı bitkide beraber görülebilir.

Rhizomania :

Belirtileri ve Zararları

Bir virüs hastalığı olan rhizomania ( rhizo = kök, mania = delilik ), ana kök üzerinde aşırı yan kök oluşumu ve sakallanma ile tanınabilir. Bununla beraber, ana kök gelişimi önemli derecede yavaşlar ve genellikle baş kısımdan sonra kuyruk kısmına doğru bir daralma görülür. Kökteki tipik sakallanma belirtisi dışında, virüs etkisi yapraklarda görülür. Kuraklık durumunda hastalanmış yapraklar daha çabuk solar. Yaz ayları başlarında yapraklar kırılmaya başlar ve damarlar tamamen sararır. Yapraktaki belirtiler geçici olarak görülür ve bir süre sonra bu belirtiler kaybolur. Kök enine kesildiğinde görülen iletim demetindeki siyahlaşma Rhizomania’ nın tipik belirtisidir. Bu hastalık çok önemli kayıplara neden olabilir. Tarlanın bir bölümüne bulaşırsa, tamamına yayılabilir. Kökler çok küçük gelir ve kökün şekli bozulur. Kök ağırlığı ve şeker oranında çok önemli düşüşler görülür. Şeker oranının %12’ nin altına düşmesi sık görülen bir durumdur.

Tanımı ve Biyolojisi

Pancar damarı sarı lekelilik virüsü ( BNYVV ), pancar bitkisine ancak bir toprak mantarı olan Polymyxa betae Kesin vasıtası ile enfekte olabilir. Hastalığın coğrafi yayılımı sadece bu mantarın bulunmasına bağlıdır. Hastalık, üzerinde su göllenen, geçirgenliği ve drenajı yetersiz tarlalarda ve yüksek sıcaklıklarda vektör mantarın sporları ile kolayca yayılır. Hastalığın yayılmasında, tarım aletleri, nakliye araçları ve hayvanlar aracı olurlar.

Ekonomik Önemi ve Coğrafi Dağılımı

Rhizomania, şeker pancarı tarımı için büyük bir tehlikedir. Eğer kontrol edilmezse bu hastalığın görüldüğü bölgelerde şeker pancarı tarımı olanaksız hale gelir. Günümüzde hastalıklı bölgelerde, şeker pancarı tarımı yapılması ve normal verim elde edilmesi ancak dayanıklı çeşitlerin ekilmesi ile mümkün olabilmektedir. Toprak ilaçlaması, bu problemin çözümü için uygulanan bir yöntem değildir ve ekonomik değildir. Geçtiğimiz yirmi yıl içinde hastalık pancar tarımı yapılan bir çok ülkede ortaya çıkmıştır. Türkiye’de Adapazarı, Amasya, Alpullu, Eskişehir ve Kastamonu ekim alanlarında, yaklaşık 40.000 hektar alanda görülmektedir

Sarı Solgunluk :

Belirtileri ve Zaraları

Büyümüş pancarların yapraklarında sararma ve solgunluk gibi iki önemli belirti gösterir ve aynı tarlada bir çok bitkide etkili olur. Eğer sıcaklık düşük ise, ana belirtiler yapraklarda sararma ve yaprakların küçük kalması şeklinde ortaya çıkar ve yeni yapraklar sürer. Sıcak ve kurak ortamlarda hastalanmış bitkiler kuru ve birkaç gün içinde ölür. Kökte, kuyruktan başlayarak baş kısmına doğru yumuşama görülür. Bu virüs çok ciddi zararlara neden olabilir.

Tanımı ve Biyolojisi

Eskiden hastalık etmeninin önce virüs, sonra Mikoplazma (MLO) olduğu biliniyordu. Fakat son araştırmalar göstermiştir ki, hastalık, sistematikte bakteri ile virüs arasında yer alan ve sikadlar (Paratonus exitiosus ) ile taşınan Ricketsia –like  organism (RLO) mikroorganizmalar tarfından ortaya çıkmaktadır.

Ekonomik Önemi ve Coğrafi Dağılımı

Bu hastalık bitkinin tamamen ölmesine neden olduğundan, yarı-kurak iklime sahip Arjantin ve Şili gibi Güney Amerika ülkeleri için en önemli hastalıktır.

Sarılık Virüsü:

Belirtileri ve Zarar

Bu hastalık tarlada önce küçük odacıklar halinde, haziran ayından itibaren, görülmeye başlar. Yaprakta damarların arası kalınlaşır ve kırılabilir hale gelir. Hastalık tarlada hızlı bir şekilde yayılarak tarlanın tamamını etkiler. İki tip sarılık virüsünün sadece belirtilere bakarak ayırt etmek çok zordur.
BYV:Yapraklarda rengi limon sarısına dönmesi ile tanınabilir. Daha sonra, kırmızı- kahverengi lekeler görülmeye başlar ve vejetasyon süresinin sonuna doğru tarlada bitkilerin rengi kırmızıya döner. Bu virüsün bitkiye etkisi daha fazladır ve hastalanan bitkilerde, yaprak alımının azalması nedeniyle kök ve şeker veriminde büyük düşüşler görülür.
BMYV: Yapraklarda uçtan başlayarak turuncu bir renk oluşturur. Gelişmeyi zayıflatır ve parazitlik mantar gelişimini teşvik eder. Her iki virüs aynı tarlada ve aynı bitkilerde beraberce bulunabilir. Sarılık virüslerin sebep olduğu verim kayıpları hastalığın çok görüldüğü bölgelerde oldukça fazla olabilir. Enfeksiyon erken olursa, şeker oranı %2 ve şeker verimi %50 kadar düşebilir. Tohumluk bitkilerde tohum verimi kalitesi daha fazla etkilenir.

Tanımı ve Biyolojisi

Hastalığa neden olan virüsler esas olarak floem denetlerinde bulunmasına rağmen aynı zamanda bitkinin diğer dokularında da bulunabilir. Virüs şeker pancarı bitkisine ilk baharda, virüslerin kış aylarında konakladığı sirken, kara pazı, kuş yüreği, çoban çantası gibi yabancı otlardan, hayvan pancarı silolarından ve tohumluk pancarlardan taşınır. Başlıca sarılık virüsü taşıyıcıları, yeşil şeftali biti ve siyah bakla bitidir. Diğer bir çok yaprak biti de hastalığı bulaştırabilir fakat önemli değildir. Zararın şiddeti, özellikle pancar tarlaları yakınındaki, virüs taşıyıcıları olan yaprak diplerinin ve virüsün kaynağın olan yabancı otların yoğunluğuna bağlıdır. Ilıman kış ve sıcak yaz aylarında yaprak dipleri daha fazla çoğaldığından, hastalık daha erken görülür ve hastalığın şiddeti daha fazla olur. Ilıman iklimlerde yeşil şeftali biti kışı şeftali ağaçları  üzerinde aktif halde geçilir ve ilk baharda şeker pancarı tarlalarına uçarken virüsü de beraberinde taşır. Siyah bakla biti kışı iğ ağacı (Evonymus) ve Kartopu (Viburnum) üzerinde yumurta devresinde geçirir. Bu bitkilerde sarılık virüslerinin konukçusu değildir bu nedenle, siyah yaprak bitleri taşıyıcı olabilmeleri için virüs ile bulaşık bitkilerde beslenmiş olmaları gerekir. Hastalık ilk baharda önce virüs taşıyan yaprak bitleri ile bulaştırılmış birkaç bitkide görülür. Daha sonra çoğalan yaprak bitleri ile hastalık hızlı bir şekilde yayılır. Hastalığın bulaşması için hastalık kaynağının pancar tarlalarının yakınında olması gerekli değildir. Çünkü, hastalığı taşıyan kanatlı yaprak bitleri bazen rüzgar ile çok uzak mesafelere kadar ulaşabilir. Virüs ile doğrudan mücadele etmek mümkün değildir ve bu yüzden bitki üzerinde ürünün hastalığı tedavi etmek ve virüsün etkilerini azaltmak imkansızdır. Tek önlem, virüs kaynağı kontrol etmek ve virüsün taşıyıcı yaprak bitkileri ile ilaçlı mücadele yapmaktadır.

Ekonomik Önemi ve Coğrafi Dağlımı

Pancar sarılık virüsü çok ciddi zararlar verebilir ve pancar üretim alanlarının çoğunda, özellikle Fransa, Belçika, Danimarka, Hollanda, İngiltere ve Amerika’nın batı kıyılarında yaygındır. Taşıyıcı yaprak bitlerinin tüm yıl boyunca gözlenmesi ve üreticilere önceden uyarı yapılabilmesi için bir çok ülkede bu konu ile ilgili çalışmalar yapan merkezler vardır.